Instrucións para o lector:
O industrial xubilado Xacobe de Trasalba apareceu morto no seu estudio o sábado pola tarde. A policía baralla cinco sospeitosos con motivacións e coartadas. Ti tes acceso aos informes forenses e ás declaracións. Le con atención os datos físicos, os tempos e as pequenas contradicións. Poderás resolver o crime?

1. A ESCENA DO CRIME

• Vítima: Xacobe de Trasalba, 72 anos, viúvo, propietario de terras e ex-empresario conserveiro.
• Lugar: Mansión “Os Abeiros”, concello de Trasalba.
• Hora da morte: Entre as 16:00 e as 17:30 do sábado (segundo o forense).
• Arma: Un coitelo de caza antigo, peza da colección da parede do estudio. O mango apareceu limpo de pegadas. A folla conservaba restos de fíos do chaleco de la da vítima.
• Xanela do xardín: Semiaberta. Na repisa exterior os peritos atoparon unha pequena mancha de barro húmido con restos de algas microscópicas (cladófora) propias de augas estancadas, típicas do estanque ornamental do xardín, non do encoro próximo.
• Outros elementos: Sobre a mesa, un borrador de carta manuscrita do señor Trasalba que comezaba “Querida Sabela, quero deixar atada a túa situación...”. Xunto á carta, un calcapapeis tirado no chan.

2. OS CINCO SOSPEITOSOS

SOSPEITOSA 1: SABELA CASTRO, 38 anos, criada da mansión.

• Datos: 1,71 m. Man dereita.
• Motivación: Relación sentimental secreta co señor. No seu cuarto atopouse unha carta de amor sen asinar. Algunhas testemuñas afirman que Sabela discutiu con Don Xacobe a tarde anterior. A carta a medio redactar no estudio suxire que el pensaba axudala ou deixarlle algún tipo de asignación.
• Cobertura: Di que estivo de “tarde libre” na vila. A súa irmá asegura que paseaban xuntas de 16:00 a 18:00, pero recoñece que Sabela se ausentou “cinco minutos” para ir ao baño. A tenda está a 15 minutos en coche da mansión.
• Pista que a sinala: Un cabelo castaño de 25 cm, con ADN compatible, apareceu enganchado no chaleco da vítima, á altura do peito, preto da ferida.

SOSPEITOSO 2: ANTÓN DE TRASALBA, 68 anos, irmán menor da vítima.

• Datos: 1,62 m. Zurdo. Coxea do xeonllo dereito e utiliza bastón para distancias longas.
• Motivación: Rancor antigo. Nos anos 90 Don Xacobe convenceuno para asinar a cesión da empresa conserveira a cambio dunha suposta débeda, deixando a Antón practicamente na ruína. Nunca o perdoou.
• Cobertura: Declara que estivo “pescando no encoro” co seu sobriño Xoán (o fillo da vítima) dende as 15:00 ata as 19:00. Ambos se apoian mutuamente. Levan unha caixa de pesca mollada e unha peza nun caldeiro, o que proba que nalgún momento estiveron alí. A distancia entre o encoro e a mansión é de 12 minutos en coche.
• Pista ambigua: O seu bastón ten restos de barro seco. Antón di que é barro do encoro, pero a análise preliminar indica que contén algas similares ás do estanque do xardín.

SOSPEITOSO 3: XOÁN DE TRASALBA, 34 anos, fillo único varón e herdeiro.

• Datos: 1,79 m. Destro. Corredor de montaña afeccionado.
• Motivación: Débedas elevadas por investimentos en criptomoedas. Necesita a herdanza con urxencia. Dous días antes do crime, o pai ameazouno con desherdalo durante unha forte discusión que escoitou o xardineiro.
• Cobertura: A mesma que o seu tío Antón. “Toda a tarde pescando no encoro.” Afirma que non se separou do seu tío en ningún momento, aínda que Antón menciona que Xoán ‘foi preparar o coche’ durante uns minutos. 
• Pista ambigua: Non se atopa o seu teléfono móbil durante a tarde; afirma que o deixou no coche sen batería.

SOSPEITOSA 4: MARTA DE TRASALBA, 36 anos, filla maior.

• Datos: 1,72 m. Zurda. Vive en Santiago e dirixe a rama comercial do grupo.
• Motivación: Sabía que o pai sempre favorecera ao fillo varón no testamento. Con todo, nas últimas semanas el insinuáralle que “habería cambios que a beneficiarían”, quizais pola decepción con Xoán. Ela tiña dúbidas, de non haber cambios Xoán herdaríao todo.
• Cobertura: Ese sábado, entre as 16:00 e as 18:00, Marta mantivo unha videoconferencia de negocios con clientes de Australia (uso horario diferente). A gravación da chamada e tres participantes confirman que ela non se ausentou da pantalla. O seu enderezo IP xeolocalízaa en Santiago, a 80 km da mansión.

SOSPEITOSO 5: RAMÓN VILARIÑO, 56 anos, xardineiro e caseiro.

• Datos: 1,65 m. Destro.
• Motivación: Don Xacobe descubrira que Ramón lle roubaba gasóleo e ferramentas para vendelas. Íao despedir e denuncialo esa mesma semana. Ramón necesitaba que calase.
• Cobertura: Estivo no bar “A Poldra” do pobo dende as 16:00 ata as 18:00 xogando ás cartas. Tres veciños confirman que estivo no bar a maior parte da tarde, aínda que un deles non lembra velo durante un intre entre as 16:30 e as 17:00. O bar está a 9 minutos en coche da mansión.

3. O INFORME FORENSE

• Traxectoria da puñalada: Ascendente, de abaixo cara arriba. A folla entrou entre a cuarta e quinta costela esquerda e alcanzou o corazón. A vítima estaba sentada no seu sillón no momento do ataque.
• Estimación da altura do agresor: Tendo en conta o ángulo de entrada e a altura do peito da vítima (1,23 m sobre o asento), o agresor que atacou de pé e de fronte mediría entre 1,70 m e 1,85 m.
• Man dominante do atacante: A ferida localízase no lado esquerdo da vítima. Para un agresor de pé que apuñala de fronte, é consistente cun atacante destro (un zurdo tendería a impactar no lado dereito ou usar un ángulo forzado).
• Cabelo atopado: Cabelo castaño de 25 cm no chaleco. Non presenta raíz nin sinais de tracción recente, e está lixeiramente aplastado, o que suxire que levaba tempo en contacto coa prenda. 
• A carta: presenta unha liña interrompida bruscamente, cun trazo descendente irregular.

SOLUCIÓN

A resolución do caso non depende dunha suposta contradición entre declaracións, senón da combinación de tres feitos materiais que encaixan entre si e sinalan unha acción coordinada.

1. O perfil do agresor
O informe forense establece con bastante precisión que o atacante:

• Medía entre 1,70 m e 1,85 m
• Era destro
• Atacou de fronte, estando a vítima sentada

Isto reduce significativamente os sospeitosos posibles.

Antón queda descartado como autor material pola súa altura (1,62 m) e condición física. Marta tamén queda fóra (é zurda e está en Santiago). Ramón tampouco encaixa pola altura.

O único que cumpre claramente o perfil é Xoán.

2. A entrada polo xardín non foi improvisada
A xanela semiaberta e, sobre todo, a presenza de barro con algas de estanque no peitoril indican que o asasino accedeu desde o xardín, concretamente desde a zona do estanque ornamental.
 

Este detalle é clave: Non só implica coñecemento da propiedade, senón tamén presenza recente nese punto concreto do xardín.

O bastón de Antón tamén presenta barro con algas do estanque. Isto non é casual.

Antón non estaba simplemente “pescando no encoro” toda a tarde: estivo na mansión, preto do estanque, no momento do crime.
 

3. A coartada desmontada polos feitos físicos
Antón e Xoán afirman estar xuntos pescando toda a tarde. Porén, os indicios físicos din outra cousa:

• Antón ten restos do estanque da mansión, non do encoro
• O acceso ao estudio prodúcese desde o xardín
• Xoán encaixa perfectamente como autor material

A única explicación que integra todos os feitos é que ambos menten porque actúan xuntos.
 

4. Reconstrución do crime
A secuencia máis coherente é a seguinte:

1. Antón e Xoán desprázanse á mansión durante a franxa do crime
2. Antón queda no xardín, preto do estanque, vixiando e asegurando que non haxa testemuñas
3. Xoán entra pola xanela do estudio
4. Atopa a Don Xacobe escribindo a carta
5. Prodúcese un enfrontamento breve: a vítima entra en contacto co agresor
6. Xoán apuñálao cun coitelo da colección
7. Limpa o mango para eliminar pegadas
8. Sae de novo polo xardín, onde Antón o espera
9. Ambos regresan ao encoro para reconstruír a súa coartada

5. O papel de cada un

Xoán: autor material

• Ten motivo urxente
• Encaixa co perfil físico
• Executa o ataque

Antón: cómplice necesario

• Non pode cometer o crime, pero si pode facilitalo
• A súa presenza no estanque da mansión explícase como vixilancia
• Mantén unha coartada falsa para protexer o sobriño

VEREDICTO FINAL
Non hai unha contradición lóxica entre declaracións, senón unha mentira coordinada desmontada por probas físicas.
 

O conxunto de indicios —perfil forense, barro do estanque e contacto coa tinta— só encaixa nun escenario:

• Xoán é o asasino.
• Antón é cómplice e encubridor.