Julien Courcier Cortegoso

O ruído dos canóns chegaba dende o sur coma tronos dunha tormenta lonxana que non remataba de pasar. Levaban meses así, coa guerra afastada pero presente nun eco constante. Se o vento viña do Sino, o estrondo esmorecía; se viña da Gandarela, parecía que o ceo fose rachar en dous.

Serafín Cernada observaba a vila dende a fiestra da súa casa cando a néboa comezou a baixar. Primeiro foi un fío branco entre as pólas do carballo, despois un manto que cubriu por completo as pradarías dos Lousame. Finalmente non se vía máis ca un muro de leite onde antes se atopaba o monte. 

ーMamá. ーchamou o home sen deixar de observar aquela parede brancaー Que dis sempre da brétema que agora non me acorda?

Tegra Cernada respondeu sen erguer a vista da chaqueta que estaba tecendo.

ーCando baixa do Sino, ninguén alleo a San Lourenzo pode atopar os seus camiños.

Olalla montes deixou a pota no lume e achegouse a fiestra, canda o seu marido. Era muller de poucas palabras pero os seus ollos dixeron o que a boca non dicía: Xa están aquí.

A nova chegara a noite anterior da man do Sarxento Souto, que soubera dela por un amigo da garda civil de Melide. As tropas golpistas marchaban sobre San Lourenzo. A vila declarara a súa postura non colaboracionista en ata dúas ocasións: negándose a enviar homes á fronte  e bañando en plumas e alcatrán a un eviado que ameazaba coas consecuencias. Agora viñan con todo.

Non dixeron máis nada. Serafín acendeu un cigarro e agardou.

O amencer chegara limpo, pero a brétema comezara a formarse antes mesmo de que o sol quentase as pedras. Foi entón cando Serafín viu o petapau.

Voaba baixo, dende a esquerda á dereita, co seu brillo verde a piques de rubir na luz morta. Os Cernada sorriron. Non fixo falta explicar o motivo.

ーChama aos Picallo que den o aviso ーdixo Tegra unha vez máis sen deixar de tecer.

Cando a brétema xa cubría a Gandarela enteira, as tropas franquistas marchaban polo vello camiño. Á fronte ían un capitán de bigote espeso e un sarxento que non paraba de limpar os lentes. Detrás deles, corenta homes, un canón de campaña e unha fila de camións que apenas se vían na néboa.

ーIsto é cousa do demo ーmurmurou o sarxento, mirando o muro branco que se adiantaba.

ーNon diga parvadas ーcortou o capitánー É néboa. En Galicia hai néboa.

Pero cando levaban unha hora subindo e o camiño non daba chegado a ningures, o capitán mandou parar. A brétema era tan espesa que nin as árbores se distinguían. Os homes avanzaban tocando cos pés as pedras, adiviñando a estrada no canto de vela.

ーDeme o mapa ーmandou o sarxento.

Mais o mapa non servía. Onde debía haber un cruceiro había só brétema; onde debía haber unha ponte, só silencio. Deron voltas e voltas. Un soldado murmurou que aquilo non era natural e o capitán fíxoo calar dunha labazada.

Cando por fin alcanzaron as primeiras casas, o sol xa comezaba a caer.

San Lourenzo estaba baleiro.

As portas ficaran abertas. As mesas postas nalgunhas cociñas. O lume aínda ardía no Rueiro. Pero non había ninguén á vista. O capitán percorreu a praza coa man no revólver, había algo no ar que non lles daba boa espiña.

ーEstes lacazáns fuxiron ーdixo un soldado, soltando unha risa nerviosaー Téñenlle medo.

ーSilencio.

Ordenaron rexistrar casa por casa. Nada. As roubas colgadas, os zapatos na entrada, a leña xunto á lareira. Semellaba que os habitantes se esfumaran no aire.

ーQueimade as casas.

Os homes espalláronse con bidóns de gasolina. Verteron. Prenderon mistos. As lapas bailaron un instante, amarelas e trémulas, e despois apagáronse. Volvérono a intentar. A gasolina ardía no chan, pero a madeira non prendía, como se estivese mollada cunha auga invisible.

O sarxento fixo o sinal da cruz.

ーIsto é feiticería, señor.

ーNon diga parvadas ーdixo o capitán, pero a súa voz perdera seguridade.

Foi entón cando comezaron os golpes.

Escoitouse un berro dende o fondo da vila. Un soldado caera. Os seus compañeiros miraron o seu corpo confundidos. Outro berro, máis preto. Había sombras que se movían naquela néboa, siluetas que aparecían e desaparecían, un golpe seco nas costas, outro na cabeza. Os soldados disparaban a cegas, ás veces contra os seus propios compañeiros, porque naquela brétema non se distinguía amigo de inimigo.

ーFormade! Formade en ringleira! ーberraba o capitán.

Pero os seus homes corrían na néboa, desorientados, mentres os penideses os golpeaban con paus e fouces e voltaban a desaparecer antes de que ninguén puidese atinar o tiro.

Ningún soldado logrou ferir a ninguén. As balas perdíanse coma se o aire as tragase.

A retirada foi desordenada. Os homes do capitán fuxiron polo camiño que crían lembrar, pero a néboa volveu retelos. Deron voltas durante horas. Cando por fin saíron da brétema, estaban na Gandarela, no mesmo sitio onde comezaran.

Fixeron chamar aos bombardeiros.

Os avións chegaron coas primeiras luces do día. Voaron baixo, buscando as casas, pero a brétema cubríao todo coma unha grosa manta. Lanzaron as bombas. Non se oíu estoupido ningún. Así como as bombas caeron na néboa, desapareceron.

Cando o día remataba e a brétema se ergueu un chisco, os soldados que vixiaban a Gandarela viron unha pía de bombas amoreadas xunto ao cruceiro das Sete Espadas. Estaban todas intactas.

O capitán mandou chamar a artillería. As ráfagas de canón estouraron contra a néboa, contra as casas que ás veces se vían e ás veces non. Cando o eco morreu, San Lourenzo seguía alí coas súas tellas negras, as paredes de pedra e o carballo dos Cernada no alto.

ーIsto é unha tolemia ーdixo o sarxento, coa voz rota.

ーCale a boca ーespetoulle o capitán, cos dentes apertadosー Cortade as estradas. Non entrará nin sairá ninguén. Se non morren polo chumbo, que morran da fame.

E así fixeron. Cortaron o camiño da Gandarela, o da Torre e o do Batán. Puxeron soldados en cada saída e agardaron.

Pero en San Lourenzo ninguén pasou fame. Os penideses coñecían camiños que non había nos mapas: veredas entre as xaras, atallos pola fraga de Nuvia, pasos secretos que só lembraban os máis vellos. Obrón Carballa, que xa pasaba dos oitenta pero aínda mantiña as pernas firmes, guiou unha noite a tódolos mozos cargados de fariña. Antonio Calvos e Manolo Picallo, que levaban anos reconciliados despois daquel San Xoán de 1925, traballaban xuntos para conseguir canto a vila precisaba. E as mulleres, con Olalla á cabeza, organizaban as reservas e o reparto.

Tegra Cernada, que xa non saía da casa pero vía o mundo dende a súa fiestra, murmurou un día:

ーNon te preocupes, Serafín. Isto non é a primeira vez que pasa. E aínda non será a última.

Serafín mirou para o carballo. Alí, na póla máis alta, pousado co seu fermosísimo verde, estaba o petapau.

ーNon hai mal algún que poida ferir esta vila ーexclamou o paxaro, cunha voz baixa e fonda, que parecía saír do propio carballo—. Non puido facer dano o mesmísimo Diaño, que foi encerrado na mámoa de Nuvia, e tampouco eses apampados terán oportunidade algunha.

Serafín non se sorprendeu. O petapau aínda estivo un intre mirándoo cos seus ollos redondos antes de voar cara ao Sino, onde aínda quedaban uns fíos de brétema.

Dentro da casa, Alsira, que tiña entón doce anos, preguntoulle a Olalla:

ーMamá, os soldados volverán?

Olalla mirou para a súa filla coa mesma ollada tranquila que herdara da súa sogra.

ーE se queren voltar ーdixoー que volten! Aínda hemos ter paus cos que baterlles.